لق شدن دندان دائمی در بزرگسالان نشانهای است که نباید آن را نادیده گرفت.
برخلاف دندانهای شیری، دندانهای دائمی برای تمام عمر طراحی شدهاند.
هر حرکت یا لرزش در دندانهای ثابت، معنایش آن است که یکی از اجزای سیستم نگهدارندهی دندان – یعنی لثه، استخوان فک یا لیگامان پریودنتال – دچار مشکل شدهاند.
این اختلال نهتنها زیبایی لبخند را تهدید میکند، بلکه عملکرد جویدن، تلفظ و سلامت کلی بدن را هم تحت تأثیر قرار میدهد.
التهاب مزمن دهان میتواند با بیماریهای قلبی، دیابت، زایمان زودرس و حتی آلزایمر مرتبط باشد.
در این مقاله، به بررسی کامل علتها، روشهای پیشگیری و درمانهای خانگی و تخصصی خواهیم پرداخت تا درک کنید چگونه میتوان دندان لق را نجات داد.
مشاوره و دریافت نوبت
برای مشاوره تخصصی و تعیین وقت درمان دندانپزشکی ، همین حالا تماس بگیرید.
علائم هشدار اولیه لق شدن دندان دائمی
تشخیص زودهنگام این علائم، بهویژه در محیط کلینیک، میتواند از پیشرفت آسیب به ساختارهای لثه و استخوان جلوگیری کند.
موارد کلیدی:
- احساس جابجایی یا حرکت جزئی دندان
- هنگام گاز زدن، جویدن یا حتی مسواک زدن حس لغزش یا ناپایداری دندان ایجاد میشود.
- تغییر بایت یا نحوه قرارگیری دندانها
- دندانها بهطور ناگهانی یا تدریجی از موقعیت معمول خود خارج شده و هماهنگی دو فک تغییر میکند.
- حساسیت به غذاهای سرد یا گرم
- تحریک دمایی باعث ایجاد درد یا حساسیت غیرعادی در دندان یا لثه میشود.
- خونریزی لثه حتی بدون تحریک
- بروز خونریزی خودبهخود یا با تحریک خیلی جزئی، نشانه ضعف بافت لثه است.
- بوی بد دهان ماندگار
- بوی ناخوشایند مداوم که با مسواک و دهانشویه برطرف نمیشود، اغلب ناشی از تجمع باکتری در پاکتهای لثه است.
| علائم اولیه | علائم پیشرفته |
|---|---|
| حرکت جزئی دندان هنگام گاز زدن یا مسواک | حرکت قابلمشاهده یا جابهجایی شدید دندان در فک |
| تغییر خفیف در بایت یا موقعیت دندانها | اختلال شدید در جویدن و بسته شدن کامل فکها |
| حساسیت به دماهای سرد یا گرم | درد دائمی یا شدید حتی بدون تحریک دمایی |
| خونریزی لثه با تحریک جزئی | خونریزی مکرر و تورم گسترده لثه |
| بوی بد دهان که با مسواک کاهش نمییابد | بوی شدید همراه با ترشح چرکی از لثه |
دلایل لق شدن دندان دائمی
لقی دندان یکی از علامتهای بحرانی در دهان است که از مشکلات مختلفی سرچشمه میگیرد؛
از جمله ژنتیک، بیماری لثه، آسیب فیزیکی یا تغییرات هورمونی. هر یک از این عوامل را باید جداگانه تحلیل کرد تا درمان مؤثر انتخاب شود.
۱. ژنتیک
برخی افراد به طور طبیعی مستعد بیماریهای دهان و لثه هستند. ژنها میتوانند مشخص کنند که استخوان فک تا چه اندازه محکم است، تراکم بافت نگهدارنده چگونه است، یا بدن در برابر التهابهای میکروبی چه واکنشی نشان میدهد.
پژوهشها نشان دادهاند که ژنهای مرتبط با پاسخ ایمنی بیشفعال (مثل ژن IL-1) میتوانند باعث تخریب سریعتر بافت لثه در مواجهه با پلاک شوند.
در واقع، در این افراد التهاب کوچک، واکنش شدیدی ایجاد میکند که منجر به تحلیل استخوان اطراف دندان میشود.
افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری پریودنتال باید زودتر از سایرین چکاپهای دورهای انجام دهند و حتی اگر ظاهر دندانها سالم است، تست تراکم استخوان فک و ارزیابی پریودنتال بگیرند.
۲. بیماریهای لثه (پریودنتال)؛ شایعترین دلیل لقی دندان
بیماری پریودنتال مجموعهای از مشکلات است که از التهاب ساده لثه شروع و تا تحلیل استخوان پیش میرود. باکتریها و پلاکهای چسبیده به دندانها محیطی ایجاد میکنند که سیستمایمنی برای مقابله، بافت لثه را قربانی میکند.
| مرحله بیماری لثه | نشانهها | پیامد برای دندان |
|---|---|---|
| ژنژیویت (التهاب سطحی) | خونریزی هنگام مسواک، قرمزی، ورم لثه | بدون لقی، کاملاً برگشتپذیر |
| پریودنتیت متوسط | تحلیل جزئی استخوان، بوی دهان، احساس طعم فلز | شروع لقی خفیف |
| پریودنتیت پیشرفته | عقبرفتگی لثه، پاکتهای عمیق، ترشح چرک | لقی شدید، خطر از دست دادن دندان |
بیماریهای لثه در صورت بیتوجهی، به تخریب تدریجی استخوان آلوئولار (پایه نگهدارندهی دندان) منجر میشوند.
از آنجا که استخوان بدن به طور طبیعی خود را بازسازی میکند، التهاب مزمن این فرایند را مختل کرده و استخوان را جذب میکند؛ در نتیجه دندان لق میشود.
۳. لق شدن دندان بر اثر ضربه یا عادتهای فشاری
وقتی ضربهی مستقیم به دهان وارد میشود – مثل تصادف، سقوط یا برخورد در ورزش – لیگامان پریودنتال بین دندان و استخوان فک آسیب میبیند.
حتی اگر ظاهر دندان سالم باشد، در داخل ممکن است بخشهایی از اتصال بافتی پاره شده باشد.
همچنین عادتهایی مانند دندانقروچه (Bruxism) یا فشارهای غیرمتعادل هنگام جویدن باعث میشود نیروی زیاد به یک یا چند دندان وارد شود.
در درازمدت این تکرار، فیبرهای نگهدارنده را سست میکند و دندان متحرک میشود. استفاده از نایت گارد هنگام خواب برای این افراد ضروری است.
همچنین بخوانید >>> علت سیاه شدن دندانهای عقب
۴. بارداری
در دوران بارداری، سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون افزایش مییابد که سبب اتساع عروق خونی و نرمتر شدن بافتهای نگهدارنده میشود.
این تغییر طبیعی ممکن است باعث احساس لقی موقت دندانها گردد. معمولاً پس از زایمان اوضاع به حالت طبیعی برمیگردد، اما اگر بهداشت دهان رعایت نشود یا التهاب ایجاد شود، ممکن است به بیماری پریودنتال منجر شود.
پیشنهاد میشود زنان باردار حداقل دو بار در دوران بارداری معاینه دندانپزشکی انجام دهند تا از تجمع پلاک و عفونت جلوگیری شود.
پیشگیری از لق شدن دندان
پیشگیری بر پایهی آموزش، مراقبت روزانه و چکاپ دورهای است. با ایجاد چند عادت ساده میتوان احتمال لقی را تا حد زیادی کاهش داد.
| اقدام پیشگیرانه | توضیح کامل |
|---|---|
| مسواک زدن منظم | استفاده از مسواک نرم با زاویه ۴۵ درجه برای پاکسازی زیر خط لثه؛ دو بار در روز هر بار ۲ دقیقه |
| نخ دندان | حذف مواد غذایی بین دندانها؛ مانع تشکیل پلاک و جلوگیری از التهاب پنهان میشود |
| جرمگیری دورهای | هر ۶ ماه یکبار برای برداشت جرمهای مقاوم به مسواک؛ رشد باکتریهای عمقی را متوقف میکند |
| تغذیه سالم | مصرف لبنیات، تخممرغ، ماهی و سبزیهای سبز برای تأمین کلسیم و ویتامین D |
| ترک دخانیات | نیکوتین جریان خون لثه را کاهش میدهد و توان ترمیم را پایین میآورد |
| کنترل بیماریها | تنظیم دیابت و فشار خون؛ این بیماریها ترمیم لثه را مختل میکنند |
| کاهش استرس | استرس سبب دندانقروچه و خشکی دهان میشود و محیط التهاب را فعال میکند |
درمان دندان لق
درمان بسته به علت و شدت آسیب متفاوت است. برخی دندانها با درمان محافظهکارانه تثبیت میشوند و برخی نیازمند جایگزینی هستند.
۱. ایمپلنت دندانی
زمانی که استخوان فک به حدی تحلیل رفته که امکان حفظ دندان وجود ندارد، ایمپلنت دندانی بهترین جایگزین است.
ایمپلنت از تیتانیوم ساخته شده و درون استخوان قرار میگیرد تا مانند ریشهی طبیعی، نیروی جویدن را منتقل کند.
مزایای ایمپلنت:
- جلوگیری از تحلیل بیشتر استخوان فک
- ظاهر طبیعی و عملکرد مشابه دندان واقعی
- دوام طولانی تا بیش از ۲۰ سال
۲. دندان مصنوعی یا پروتز
برای بیمارانی که چند دندان خود را از دست دادهاند و استخوان یا بودجه کافی برای ایمپلنت ندارند، پروتز متحرک یا ثابت گزینه عملی است.
پروتز ثابت (به کمک پایههای چسبیده) فشار جویدن را تقسیم کرده و از لقی سایر دندانها جلوگیری میکند.
۳. بریج یا پل دندانی
در این روش، دندانهای سالم مجاور بهعنوان تکیهگاه تراش داده میشوند و واحد جایگزین بین آنها نصب میشود.
بریج ظاهر طبیعی دارد و برای بیماران جوانتر که نمیخواهند ایمپلنت کنند گزینه مناسبی است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
لقی دندان همیشه نشانهای از مشکل عمیق است. اگر علائم زیر را مشاهده کردید، مراجعه سریع ضروری است:
- حرکت دندان هنگام لمس یا غذا خوردن
- خونریزی یا تورم مکرر لثه
- بوی بد دائمی دهان
- بلندتر دیده شدن دندان در دهان
- درد هنگام جویدن
- زخم یا خروج چرک از کنار دندان
توجه کنید: در مراحل اولیه، درمان ساده و حفظ دندان ممکن است؛ در مراحل پیشرفته، نیاز به جراحی یا جایگزینی پیدا خواهید کرد.
همچنین بخوانید >>> لکه سیاه روی دندان
درمانهای خانگی لق شدن دندان
درمان خانگی فقط برای تسکین موقت علائم و کمک به تقویت لثههاست و جایگزین مراجعه به دندانپزشک نیست.
۱. نمک و روغن خردل
نمک خاصیت ضدباکتری دارد و روغن خردل سرشار از اسیدهای چرب و مواد ضدالتهاب است.
نیم قاشق چایخوری نمک را با چند قطره روغن خردل مخلوط کرده و روزانه دو بار لثهها را به آرامی ماساژ دهید. این روش باعث افزایش جریان خون و سفتتر شدن بافتهای نگهدارنده میشود.
۲. سیر
مادهی فعال سیر یعنی آلیسین، آنتیبیوتیک طبیعی است و باکتریهای دهانی مضر را از بین میبرد.
یک حبه سیر را له کرده و مستقیم روی محل قرار دهید یا از آبسیر به عنوان دهانشویه استفاده کنید. فقط دقت کنید زمان تماس کوتاه باشد تا باعث سوزش نشود.
۳. روغن نارگیل (Oil Pulling)
روش سنتی هندی برای پاکسازی دهان. ۵ تا ۱۰ دقیقه روغن نارگیل را در دهان بچرخانید، سپس تف کنید.
این روش با بیرون کشیدن سموم میکروبی از سطح بافت دهان، التهاب را کاهش میدهد.
۴. زردچوبه و فلفل تند
زردچوبه ضدالتهاب طبیعی است و فلفل گردش خون را افزایش میدهد.
یکچهارم قاشق خورد شده از هرکدام را با چند قطره آب مخلوط کنید و روی لثهها بگذارید. مراقب باشید به مدت طولانی نماند چون ممکن است باعث تحریک شود.
علتهای لق شدن دندان در بزرگسالی
در بزرگسالی دیگر خبری از دندان شیری نیست؛ هر حرکت، هشدار واقعی است.
مهمترین علتها عبارتاند از:
- التهاب مزمن لثه و تحلیل استخوان فک
- فشار بیش از حد ناشی از دندانقروچه یا جویدن یکطرفه
- دیابت کنترلنشده یا کمبود ویتامینها
- عفونتهای مزمن دهان و دندان پوسیده مجاور
- سیگار و الکل که جریان خون بافت را کاهش میدهد
- استفادهی طولانیمدت از پروتزهای نامناسب یا فیکس نشده
پیشرفت آرام این عوامل باعث میشود فرد تا مراحل آخر از لقی خودخبر نشود، در حالی که تحلیل استخوان به آرامی اتفاق میافتد.
چگونه باید از لق شدن دندان دائمی جلوگیری کرد؟
جلوگیری از لقی یعنی حفظ بافتهای نگهدارنده:
- حفظ رژیم غذایی غنی از مواد معدنی: مصرف لبنیات، بادام، تخمه آفتابگردان، ماهی و تخممرغ.
- مصرف ویتامین C و K: این دو در ترمیم کلاژن لثه مؤثر هستند.
- ورزشهای لثه!: ماساژ ملایم و جویدن غذاهای فیبری مثل سیب و هویج، موجب تقویت عضلات لثه میشوند.
- چکاپ سالانه دندانپزشکی: حتی در نبود درد، بررسی پریودنتال و تصویربرداری دیجیتال از استخوان ضروری است.
- مدیریت استرس: کنترل اضطراب با تمرین تنفس و خواب کافی، چون فشار روانی مستقیماً به دندانقروچه منجر میشود.
درمان لقی دندان (سفت کردن دندان لق)
مرحله نخست: روشهای غیرجراحی ترمیم دندان لق
۱. آنتیبیوتیک یا دهانشویه ضدعفونیکننده
دهانشویههایی مانند کلرهگزیدین 0.12% باکتریهای مولد التهاب را کاهش داده و محیط تمیزی ایجاد میکنند تا بافت سالم بازسازی شود. در صورت عفونت شدید ممکن است دورهی کوتاه آنتیبیوتیک سیستمیک نیز تجویز شود.
۲. جرمگیری و روت پلنینگ (Scaling & Root Planing)
در این روش، دندانپزشک پلاکهای سخت را از سطح دندان و ریشه حذف کرده و سطح ریشه را صاف میکند تا لثه دوباره به آن بچسبد. پس از چند هفته، بافت سفتتر میشود و دندان تثبیت میگردد.
| نوع درمان غیرجراحی | هدف | اثر نهایی |
|---|---|---|
| دهانشویه ضدعفونیکننده | کنترل باکتری و التهاب | محیط مناسب ترمیم بافت |
| جرمگیری و روت پلنینگ | چسبیدن دوباره لثه به ریشه | افزایش پایداری دندان |
مرحله دوم: درمانهای تهاجمی دندان لق شده
۱. جراحی لثه (Flap Surgery)
در مواردی که پاکتهای عمیق بین لثه و دندان وجود دارد، جراح بافت بیمار را برمیدارد، استخوان را تمیز میکند و لثه را در موقعیت طبیعیتر بخیه میزند. این روش پاکت را کاهش و دندان را محکمتر میکند.
۲. پیوند استخوان (Bone Grafting)
در اثر بیماری لثه یا ضربه، استخوان اطراف دندان تحلیل میرود. با پیوند استخوان طبیعی یا مصنوعی، پایهی دندان بازسازی میشود. پس از چند ماه، استخوان جدید فک را تقویت کرده و لقی دندان از بین میرود.
۳. پیوند لثه (Gum Graft)
وقتی لثه عقبرفته و ریشهی دندان نمایان شده است، پیوند لثه از سقف دهان گرفته میشود و روی ناحیه آسیبدیده قرار میگیرد تا بافت حفظ شود و حساسیت و لقی کم شود.
همچنین بخوانید >>> انواع ایمپلنت آمریکایی دندان
لق شدن دندان دائمی بعد از ارتودنسی
در طول درمان ارتودنسی دندانها بهصورت تدریجی جابجا میشوند. احساس لقی موقتی طبیعی است چون استخوان در حال بازسازی است و دندانها در روند تثبیت قرار دارند.
بعد از پایان درمان، این حس باید طی چند هفته رفع شود. اگر ماندگار باشد، احتمال فشار بیشازحد یا تحلیل استخوان مطرح است و نیاز به ارزیابی مجدد دارد. استفاده از ریتینر صحیح و بررسی پریودنتال دورهای ضروری است.
عواقب بیتوجهی به لق شدن دندان دائمی
بیتوجهی به این مرحلهی هشدارآمیز میتواند پیامدهای جدی داشته باشد:
- از دست دادن کامل دندان و نیاز به ایمپلنت پرهزینه
- تحلیل استخوان فک و تغییر فرم چهره
- گسترش عفونت به دندانهای مجاور
- بوی بد دهان مزمن و کاهش اعتماد به نفس
- درد فک و ایجاد اختلال مفصل گیجگاهی (TMJ)
- مشکلات گوارشی ناشی از جویدن ناقص
بیتوجهی به لقی دندان فقط به معنای از دست دادن یک دندان نیست؛ به معنای تغییر کامل زیستمیکروبی دهان و آغاز چرخهای از تخریب استخوانی است.
چکلیست مراقبت خانگی روزانه در بیماران با خطر لق شدن دندان
حفظ سلامت بافت لثه و استخوان نگهدارنده دندان نیازمند روتین منظم و دقیق است. اجرای این مراحل ساده ولی هدفمند میتواند روند پیشرفت لقی را متوقف یا بهطور چشمگیری کاهش دهد.
1️⃣ مسواک با حرکات ملایم زاویهدار ۴۵ درجه
- روش Bass Technique یا “حرکت زاویهدار” مؤثرترین شیوه پاکسازی اطراف لثه است.
- مسواک باید با زاویه حدود ۴۵° نسبت به خط لثه قرار گیرد تا پرزهای آن بین فضای لثه و دندان نفوذ کنند.
- حرکت ترکیبی جلو–عقب کوتاه و سپس چرخشی رو به بیرون باعث میشود پلاکهای میکروبی از ناحیه گردن دندان جدا شوند.
- نکته مهم: فشار زیاد یا حرکات افقی باعث تحلیل لثه و سایش مینا میشود.
2️⃣ استفاده از نخ دندان عصرها
- نخ دندان مخصوص نواحی بین دندانی است که مسواک عادی به آنها دسترسی ندارد.
- بهتر است عصر یا پس از وعده شام، زمانی که تجمع پلاک بیشتر است، انجام شود.
- نخ دندان باید به آرامی زیر نقطه تماس دندانها وارد و به شکل منحنی اطراف ریشه کشیده شود تا باقیمانده مواد غذایی حذف گردد.
- در صورت التهاب یا خونریزی جزئی اولیه، ادامه استفاده معمولاً با گذشت چند روز موجب کاهش التهاب میشود.
3️⃣ دهانشویه ضدباکتری در شب
- دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین یا زینک سیترات به کاهش بار میکروبی لثه کمک میکنند.
- شبها قبل از خواب استفاده شود تا در ساعتهای طولانی استراحت، میکروارگانیسمها فرصت رشد نداشته باشند.
- توجه: استفاده طولانیمدت از کلرهگزیدین ممکن است موجب تغییر رنگ مینای دندان شود، بنابراین توصیه میشود بهصورت دورهای و تحت نظر دندانپزشک باشد.
4️⃣ ماساژ لثه با انگشت تمیز یا مسواک مخصوص لثه
- این کار جریان خون موضعی را افزایش میدهد و به ترمیم بافتهای پشتیبان کمک میکند.
- با انگشت تمیز پوشیده از گاز استریل یا سر نرم مسواک لثه را با حرکت دایرهای آرام از پایین به بالا ماساژ دهید.
- انجام این مرحله بهویژه بعد از دهانشویه باعث جذب بهتر مواد معدنی و تحریک سلولهای فیبروبلاستی میشود.
- تداوم ماساژ روزانه به سفت شدن اتصال لثه به دندان کمک میکند.
توصیه تکمیلی برای بیماران پرخطر
- استفاده از مسواک بیندندانی در صورت وجود فضای باز بین دندانها.
- مصرف کافی آب، ویتامین C و کلسیم برای تقویت بافتهای نگهدارنده.
- پرهیز از سیگار، چراکه باعث اختلال جریان خون لثه و تسریع لقی میشود.
جمعبندی
لق شدن دندان دائمی یک زنگ خطر واقعی است. در مراحل اولیه با درمانهای ساده مانند جرمگیری و دهانشویه قابل برگشت است، اما در مراحل پیشرفته ممکن است تنها گزینه، جراحی یا ایمپلنت باشد.
نکات کلیدی به خاطر بسپارید:
- لقی دندان میتواند ناشی از بیماریهای لثه، فشار فیزیکی یا تغییرات هورمونی باشد.
- پیشگیری با رعایت بهداشت روزانه، تغذیه مناسب و ترک سیگار ممکن است.
- درمان باید توسط دندانپزشک پریودنتیست انجام شود تا ساختار نگهدارنده بازسازی گردد.
- روشهای خانگی مثل نمک و روغن خردل یا روغن نارگیل صرفاً پشتیبانیکنندهاند نه جایگزین درمان تخصصی.
- مداخله زودهنگام، مهمترین عامل در حفظ دندان طبیعی است.
🩺 هر روزی که لقی دندان را نادیده میگیرید، بخشی از استخوان فک خود را از دست میدهید.
مشاوره و دریافت نوبت
برای مشاوره تخصصی و تعیین وقت درمان دندانپزشکی ، همین حالا تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا لق شدن دندان دائمی قابل بازگشت است؟
در مراحل اولیه بله. اگر لقی ناشی از التهاب لثه یا تجمع پلاک باشد، با جرمگیری، روت پلنینگ (تمیز کردن عمقی ریشه) و رعایت بهداشت دهان، دندان مجدداً تثبیت میشود.
اما اگر استخوان نگهدارنده بهطور قابلتوجهی تحلیل رفته باشد، فقط درمانهای بازسازیکننده (مثل پیوند استخوان یا لثه) یا در نهایت ایمپلنت مؤثر خواهند بود.
چرا دندان بدون درد لق میشود؟
لقی بدون درد معمولاً نشاندهنده تحلیل مزمن و بدون التهاب حاد در استخوان فک است.
افرادی که سالها از بیماری پریودنتال مزمن رنج میبرند ممکن است هیچ دردی احساس نکنند، اما استخوان نگهدارنده بهآرامی از بین برود.
بنابراین نبود درد به معنی سلامت نیست و هرگونه حرکت باید جدی گرفته شود.
آیا استرس یا فشار عصبی میتواند باعث لقی دندان شود؟
بله. استرس مزمن معمولاً به دندانقروچه و فشردن غیرارادی دندانها (Bruxism) منجر میشود. این فشار بیشازحد، فیبرهای لیگامان پریودنتال را تضعیف کرده و باعث لق شدن تدریجی دندانها میشود. استفاده از نایتگارد هنگام خواب به کاهش این آسیب کمک میکند.
آیا لق شدن دندان در دوران بارداری طبیعی است؟
احتمال بروز لقی موقت در بارداری وجود دارد، زیرا افزایش استروژن و پروژسترون باعث نرم شدن بافتهای نگهدارنده میشود.
این حالت معمولاً موقتی است و پس از زایمان برطرف میشود، مگر اینکه التهاب لثه یا پلاک وجود داشته باشد. معاینه دندانی هر سه ماه در بارداری توصیه میشود.
دندان لق را باید بکشم یا میشود نگهش داشت؟
در ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد در صورت مراجعه بهموقع، امکان حفظ دندان وجود دارد.
با درمانهایی مانند جرمگیری عمیق، اسپلینتگذاری (بستن دندانهای مجاور با سیم نازک برای کاهش حرکت) یا پیوند استخوان میتوان دندان را نگه داشت.
کشیدن تنها زمانی توصیه میشود که ساختار نگهدارنده کاملاً از بین رفته یا عفونت غیرقابلکنترل وجود داشته باشد.
درمان خانگی دندان لق تا چه حد مفید است؟
درمانهای خانگی مانند ماساژ با نمک و روغن خردل، دهانشویههای گیاهی یا روغن نارگیل تنها نقش کاهش التهاب و بهبود جریان خون دارند.
آنها درمان قطعی محسوب نمیشوند و باید بهعنوان مکمل درمان تخصصی دندانپزشکی استفاده شوند.
